W dzisiejszych czasach ludzie nieustannie są monitorowani, w mniejszym lub większym stopniu. Za sprawą dynamicznego rozwoju technologii, każdy może rejestrować siebie czy też inne osoby. Z drugiej strony, nowe systemy nadzoru i monitoringu wizyjnego, obejmują swoim zakresem wciąż nowe obszary. Coraz częściej pojawiają się też głosy, że społeczeństwo cyfrowe staje się jednocześnie społeczeństwem inwigilowanym. Warto zastanowić się więc, jakie zagrożenia mogą z tego wynikać i czy jesteśmy w stanie im zapobiegać.
W sieci nikt nie jest anonimowy
Wskazuje się, że na przykład przeciętny mieszkaniec Londynu jest nagrywany przez kamery monitoringu wizyjnego 300 razy w ciągu dnia. To częściej niż raz na pięć minut! Z drugiej strony, ludzie często sami wystawiają się na obserwację innych osób. Na samym tylko portalu Instagram, codziennie publikowane jest około 100 milionów zdjęć. Jednocześnie, w internecie można znaleźć znaczne ilości informacji o konkretnych osobach, nawet korzystając jedynie z publicznych rejestrów. Jakby tego było mało, rozwój sztucznej inteligencji i technologii data scrapingu pozwala na szybkie i masowe porównywanie informacji z różnych źródeł. To z kolei umożliwia np. ustalenie informacji o konkretnym użytkowniku portalu internetowego, nawet jeżeli informacje te zostały teoretycznie przez niego ukryte.
Monitoring wizyjny w wielu regulacjach prawnych
Ze wszystkich form monitoringu, najszerszych regulacji prawnych doczekał się monitoring wizyjny. Regulacja tej formy nadzoru, nie ogranicza się jednak do konieczności zapewnienia zgodności z RODO. Polskie ustawodawstwo przewiduje szereg przepisów krajowych, dotyczących monitoringu w poszczególnych obszarach jego zastosowania. Takie regulacje można znaleźć m.in. w przepisach ustawy o działalności leczniczej, jak również w Kodeksie pracy, w którym znajdują się przepisy dotyczące monitoringu pracowniczego.
Monitoring w placówkach medycznych. Najczęstsze błędy i ich konsekwencje
Warto zwrócić uwagę, że przepisy KP przewidują szczegółowe regulacje dotyczące monitoringu pracowniczego, obejmującego, m.in. cele stosowania monitoringu. Co istotne, monitoring wizyjny nie może być wykorzystywany celu monitorowania efektywności pracowników, o czym czasem zapomina się w praktyce. Przepisy KP wskazują również, w jakich pomieszczeniach pracodawca nie może instalować urządzań oraz jak długo można przechowywać nagrania z monitoringu. Podobne przepisy można znaleźć również w innych państwach UE. W niektórych z nich zostały już nałożone kary za nieprawidłowości w tym zakresie (na przykład – francuski organ nadzorczy za naruszenia dotyczące monitoringu nałożył na pracodawcę karę w wysokości 30 milionów euro).
Kolejnym uregulowanym obszarem stosowania monitoringu wizyjnego jest ten prowadzony w przestrzeni publicznej. Stosowne przepisy w tym zakresie można znaleźć w ustawie o samorządzie gminnym. Co ciekawe, wskazuje się, że w samej Warszawie na monitoring miejski składa się ok. 500 kamer, nie uwzględniając kamer zamontowanych, np. w autobusach i tramwajach.
Powszechny stał się też monitoring prywatnych posesji. Szacuje się, że liczba kamer wykorzystywanych przez Polaków do monitoringu własnych domów przekracza milion sztuk. Warto pamiętać, że choć monitoring nieruchomości prywatnej co do zasady nie podlega pod przepisy RODO, to sytuacja jest inna jeżeli monitoring obejmuje również przestrzeń publiczną (np. kamery zainstalowane na prywatnym budynku, która obejmuje swoim zasięgiem drogę publiczną).
Ukryte nagrania i podsłuchy
Równie dużym zagrożeniem dla prywatności każdego z nas może być nagrywanie obrazu i dźwięku z wykorzystaniem smartfonów i innych technologii umożliwiających takie działanie. Potencjalne zagrożenia są o tyle duże, że w zasadzie każdy ma w kieszeni urządzenie, które może wykorzystać w tym celu. Wskazuje się, że każdego dnia robione jest ok. 5 miliardów zdjęć, z czego 94% powstaje z wykorzystaniem telefonów.
Nierozważne rejestrowanie innych osób może jednak spotkać się z surowymi konsekwencjami, w tym karnymi. Kodeks karny penalizuje bowiem ukryte rejestrowanie obrazu lub dźwięku w celu uzyskania określonych – poufnych – informacji. Za takie działanie może grozić nawet 2 lata pozbawienia wolności. Warto przy tym zauważyć, że przepis ten może znaleźć zastosowanie nawet do informacji przekazywanych w prywatnych rozmowach. W każdym przypadku decydować będą konkretne okoliczności. Przepis ten nie znajdzie jednak zastosowania, jeżeli podsłuch lub ukrytą kamerę zainstalowała osoba, która uczestniczyła w zarejestrowanej rozmowie. Szacuje się, że w 2023 roku polska policja zajmowała się ok. 6000 spraw związanych właśnie z podsłuchami lub ukrytymi kamerami.
Nowe kontrowersyjne technologie
Rozwój technologii bez wątpienia ułatwia nagrywanie. W ostatnim czasie głośno jest na przykład o kontrowersyjnych okularach Meta Glasses, produkowanych przez firmę Marka Zuckerberga. Okulary te mają umożliwiać nie tylko nagrywanie, ale też np. natychmiastową identyfikację konkretnych osób z użyciem sztucznej inteligencji. W mediach informuje się, że prowadzone są już pierwsze postępowania związane z wykorzystaniem okularów Meta. Powstawać mają również dedykowane aplikacje do identyfikacji, czy jest się nagrywanym przez Meta Glasses.
Zaawansowane technologie podsłuchowe są też często wykorzystywane przez państwa, czy też bardziej precyzyjnie, przez określone służby w ramach tzw. kontroli operacyjnej. W ostatnich latach, zarówno w Polsce, jak i innych krajach, głośno było na przykład o wykorzystaniu oprogramowania pegasus do inwigilacji określonych osób.
Prezes UODO interweniuje w sprawie monitoringu na prywatnej posesji
Technologia bez wątpienia daje ogromne możliwości, ale także niesie realne i poważne zagrożenia dla naszej prywatności. Kluczowe jest więc nie tylko wykorzystywanie jej w sposób zgodny z obowiązującym prawem, ale również zachowanie zdrowego rozsądku. To może uchronić nas przed wieloma zagrożeniami związanymi z nowymi technologiami i AI.
Źródła
https://wiadomosci.onet.pl/swiat/londyn-pod-ochrona/76bfm
https://bezpieczna.um.warszawa.pl/waw/monitoring-miasta
https://photutorial.com/photos-statistics/
https://nypost.com/2026/03/05/tech/nearby-glasses-app-tracks-smart-glasses-users-in-your-area/
