25 maja papież Leon XIV ogłosił swoją pierwszą encyklikę. Magnifica Humanitas poświęcona jest problemowi godności człowieka we współczesnym świecie i opatrzona podtytułem „o trosce o osobę ludzką w dobie Sztucznej Inteligencji”. Encyklika obszernie nawiązuje do Rerum Novarum i późniejszych encyklik z zakresu katolickiej nauki społecznej, rozważa problem godności człowieka w gospodarce i społeczeństwie zmieniających się pod wpływem Sztucznej Inteligencji.
Leon XIV – papież ery sztucznej inteligencji
Od początku pontyfikatu Leona XIV, przewidywano, że nowy papież przykładać będzie wielką wagę do rozwoju katolickiej nauki społecznej. Wybór imienia „Leon” odczytywany był jako nawiązanie do postaci Leona XIII – autora przełomowej encykliki Rerum Novarum. Papież, już w swoich pierwszych publicznych wystąpieniach, poruszał temat sztucznej inteligencji. Oczekiwano zatem, że podejmie próbę zdefiniowania problemów epoki rewolucji cyfrowej, tak jak jego poprzednik zdefiniował problemy epoki rewolucji przemysłowej.
25 maja oczekiwania te zostały spełnione ogłoszeniem pierwszej encykliki Leona XIV, Magnifica Humanitas. Dokument ten ma charakter programowy i stanowi szeroką refleksję nad kondycją człowieka w świecie zdominowanym przez coraz szybciej rozwijającą się technologię. Papież pochyla się nad godnością osoby ludzkiej, przemianą pracy i szeregiem innych wyzwań etycznych wypływających z rozwoju technologii. Encyklika wpisuje się w tradycję nauczania społecznego Kościoła, jednocześnie próbując nadać jej nowy, adekwatny do XXI wieku wymiar.
Główne tezy encykliki
Magnifica Humanitas rozpoczyna się od przypomnienia fundamentalnych zasad katolickiej nauki społecznej. Papież podkreśla prymat godności osoby ludzkiej, znaczenie dobra wspólnego oraz konieczność podporządkowania gospodarki człowiekowi. Te tezy stanowią rozwinięcie linii zapoczątkowanej przez Rerum Novarum i kontynuowanej m.in. przez Quadragesimo Anno (Pius IX) czy Centesimus Annus (Jan Paweł II). Leon XIV przypomniał o tym, że zysk nie jest i nie może być wartością najwyższą, a ostatecznym kryterium oceny rozwoju gospodarki i technologii jest godność ludzka.
Klasyczne tezy katolickiej nauki społecznej stają się tłem dla bardziej konkretnych i nowatorskich rozważań, koncentrujących się na konsekwencjach rozwoju sztucznej inteligencji. Zwraca uwagę, że automatyzacja i algorytmizacja pracy mogą prowadzić do pogłębiania nierówności społecznych oraz marginalizacji osób, wypchniętych z rynku pracy przez AI. Papież podkreśla, że problemem nie jest sama technologia, lecz sposób jej wykorzystania, zwracając uwagę, że decyzji społeczne i ekonomiczne nie powinny być podejmowane przez systemy pozbawione odpowiedzialności moralnej.
Encyklika rozważa również problem odpowiedzialności twórców i użytkowników AI. Leon XIV wskazuje, że rozwój tych technologii musi być podporządkowany zasadom etycznym, które chronią wolność, prywatność i integralność osoby ludzkiej. Papież postuluje większą przejrzystość algorytmów oraz konieczność zapewnienia kontroli człowieka nad procesami decyzyjnymi. Leon XIV wskazuje, że dobrze wykorzystany postęp technologiczny może przynieść ludzkości ogromne korzyści, ale w negatywnym scenariuszu, może doprowadzić do odczłowieczenia jednostki ludzkiej, czyniąc ją tylko funkcją w systemie informatycznym.
Wnioski
Magnifica Humanitas wydaje się być dokumentem przełomowym, wyznaczającym kierunek dla Kościoła na następne dekady. Leon XIV podejmuje w nim próbę odpowiedzi na jedno z najważniejszych pytań naszej epoki: jak zachować humanistyczny fundament cywilizacji wobec postępującej dominacji technologii. Encyklika nie odrzuca postępu, lecz wskazuje na konieczność jego etycznego ukierunkowania. Papież apeluje o większą odpowiedzialność podmiotów zaangażowanych w rozwój rzeczywistości cyfrowej, równocześnie podkreślając rolę społeczeństwa obywatelskiego jako odpowiedzi na zagrożenia wynikające z rozwoju AI.
Encyklika Leona XIV stanowi próbę „aktualizacji” katolickiej nauki społecznej w realiach rewolucji cyfrowej. Trudno uniknąć skojarzeń z Rerum Novarum – dokumentem, który nie tylko diagnozował problemy swojej epoki, ale także wskazywał kierunek ich rozwiązywania. Realizacja postulatów zawartych Magnifica Humanitas może przyczynić się do stworzenia bardziej sprawiedliwego modelu rozwoju, w którym technologia służy człowiekowi, a nie nad nim dominuje.
Źródło: https://www.vatican.va/content/leo-xiv/pl/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html
