3 lipca 2026 r. została uchwalona ustawa o systemach sztucznej inteligencji. Akt został opublikowany w Dzienniku Ustaw 27 lipca 2026 r, zaś główna część ustawy weszła w życie 11 sierpnia 2026 roku. Pełne stosowanie ustawy rozpocznie się natomiast 28 października 2026 r. Nowe przepisy określają krajowy mechanizm stosowania AI Act (rozporządzenia dotyczącego sztucznej inteligencji). Ustawa o systemach sztucznej inteligencji ma przede wszystkim zapewnić bezpieczeństwo użytkowników systemów AI poprzez stworzenie krajowego podmiotu odpowiedzialnego za nadzór nad AI, w tym określenie jego kompetencji oraz wprowadzenie mechanizmów kontroli i sankcji. Ustawa jednak przewiduje również rozwiązania mające na celu wsparcie organizacji korzystających z AI.
Kogo dotyczy ustawa?
Ustawa o systemach sztucznej inteligencji obejmuje co do zasady podmioty objęte zakresem AI Act, w tym przedsiębiorców pełniących role dostawców lub podmiotów stosujących systemy AI. Ustawa przewiduje jednak wyłączenia w tym zakresie, np. w odniesieniu do osób fizycznych korzystających z AI wyłącznie w celach prywatnych czy też do wybranych kategorii organów publicznych, do których nie stosuje się również AI Act.
Ustawa tworzy nowy organ nadzorczy
Organem nadzoru nad AI oraz krajowym punktem kontaktowym, ustawa o systemach sztucznej inteligencji statuuje Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (Komisja). Działalność Komisji będzie koncentrować się na kontroli przestrzegania AI Act oraz ustawy, w tym m.in. wydawaniu decyzji w sprawach naruszeń, wydawaniu opinii w indywidualnych sprawach czy też wspieraniu rozwoju i innowacyjności w obszarze AI.
Komisja będzie odpowiadać za nakładanie kar za naruszenie przepisów dotyczących sztucznej inteligencji w Polsce. Wysokość i warunki nakładanych kar są określone w AI Act. Poza tym, ustawodawca przewidział mechanizmy zachęcające przedsiębiorców do szybkiego usuwania naruszeń co pozwoli na obniżenie kary, w wyjątkowych sytuacjach, nawet o 90%. Warto jednak zwrócić uwagę, że przepisy dotyczące kar pieniężnych i przepisy karne zaczną obowiązywać dopiero w październiku 2026 r.
Co ciekawe, ustawa przewiduje prawo przedsiębiorcy do odwołania się od decyzji o nałożeniu kary do Sądu Okręgowego w Warszawie – sądu ochrony konkurencji i konsumentów. Odwołanie składane będzie za pośrednictwem Komisji, która po jego rozpatrzeniu może samodzielnie uchylić karę lub zmienić jej wysokość, jeżeli uzna przedstawione argumenty za zasadne.
Jakie rozwiązania ustawy mają wspierać przedsiębiorców?
W pierwszej kolejności są to opinie indywidualne i „piaskownica regulacyjna”. Pierwsze pozwalają przedsiębiorcy zwrócić się do Komisji z konkretnym problemem prawnym jeszcze przed wdrożeniem danego rozwiązania AI. Piaskownica regulacyjna skierowana jest natomiast do podmiotów rozwijających technologie i innowacje i daje możliwość testowania systemów AI w kontrolowanym środowisku.
Uwaga! Zgodność z ustawą o systemach sztucznej inteligencji nie oznacza automatycznie zgodności z RODO.
Ustawa o systemach sztucznej inteligencji nie zastępuje RODO i nie tworzy odrębnych zasad ochrony danych osobowych. Jej przepisy należy stosować równolegle z RODO oraz z unijnym AI Act. Warto bowiem zauważyć, że obszar sztucznej inteligencji regulowany jest przede wszystkim przez AI Act. Przepisy ustawy zaś doprecyzowują jego zastosowanie w Polsce, tworząc m.in. ramy funkcjonowania organu nadzoru.
Nowa ustawa przewiduje, że Komisja będzie współpracować z Prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Wskazana współpraca dotyczy jednak konkretnej kategorii zagadnień, tj.: piaskownic regulacyjnych oraz nadzoru nad aspektami, w których AI wiąże się z przetwarzaniem danych osobowych.
Co to oznacza dla przedsiębiorców?
Można jasno stwierdzić, że już od dłuższego czasu nie wolno traktować korzystania z AI wyłącznie jako rozwiązania technologicznego. Korzystając z tych rozwiązań trzeba bowiem brać pod uwagę różne przepisy prawne, w tym przede wszystkim AI Act i RODO. Wejście w życie ustawy o systemach sztucznej inteligencji to dobry moment, aby przeanalizować jakie systemy AI są lub mają być wykorzystywane w działalności przedsiębiorstwa i czy przetwarzają one dane osobowe. Można powiedzieć, że uchwalenie nowych przepisów krajowych jest dość ważnym momentem dla organizacji korzystających z AI. Z jednej strony, przewidują one bowiem możliwość wsparcia dla przedsiębiorców (indywidualne konsultacje, piaskownica AI), z drugiej zaś wprowadzają mechanizmy nadzoru i karania. Warto więc już teraz przeanalizować stosowane rozwiązania AI oraz ich zgodność z przepisami dotyczącymi AI i ochrony danych osobowych, aby nie martwić się, gdy organizacja znajdzie się w obszarze zainteresowania nowego organu nadzoru.