W kwietniu 2026 r. sąd w chińskim Hangzhou wydał wyrok w sprawie zwolnienia pracownika, którego stanowisko zostało zlikwidowane i zastąpione przez sztuczną inteligencją. Sąd orzekł, że zwolnienie było niezgodne z prawem. Zapadły wyrok może nie tylko mieć znaczenie dla chińskiego orzecznictwa, ale też być istotnym punktem światowej debaty o wpływie AI na rynek pracy.
AI i rynek pracy
Postępujący dynamicznie rozwój AI nie pozostał bez wpływu na świat biznesu. Szacuje się, że nawet 93% firm wykorzystuje już AI w procesach biznesowych, a pracownicy coraz częściej korzystają z narzędzi AI w codziennej pracy. Równocześnie, pracownicy są stopniowo zastępowani przez AI. W samych Stanach Zjednoczonych w 2025 r. odnotowano ponad 50 tys. zwolnień bezpośrednio związanych z AI. W wielu firmach zwolnienia te (tzw. AI layoffs) obejmują nawet kilkadziesiąt procent personelu. Firma Salesforce zwolniła prawie 50% osób zatrudnionych w obszarach powiązanych z wsparciem i obsługą klienta.
Nadchodząca, zdawałoby się, nieuchronnie transformacja rynku pracy jest problemem, który wymagać będzie zaadresowania. Elon Musk, jedna z najważniejszych figur zaangażowanych w rozwój AI, stwierdził ostatnio, że w miarę jej rozwoju nieuchronne stanie się wprowadzenie bezwarunkowego dochodu podstawowego. Z problemem tym zmagają się również Chiny, których sądownictwo wydało już pierwsze orzeczenia adresujące problem.
Musk kontra OpenAI – pozew o przyszłość sztucznej inteligencji
Sprawa z Hangzhou
Sprawa, sięgająca 2022 roku, rozpatrywana była przez Sąd Ludowy w Hangzhou, jednym z najważniejszych chińskich centrów technologii. Dotyczyła ona pracownika zajmującego się kontrolą jakości w firmie z branży technologicznej Po wdrożeniu sztucznej inteligencji do wykonywania jego zadań, pracownikowi zaproponowano zmianę stanowiska połączoną z istotną (40%) redukcją wynagrodzenia. Pracownik odmówił i, w konsekwencji, został zwolniony. Pracodawca argumentował, że rozwiązanie stosunku pracy było uzasadnione względami rozwoju technologii i zmiany rynku. Zarówno sąd pierwszej instancji, jak i sąd odwoławczy uznały zwolnienie za niezgodne z prawem.
Kluczowym elementem rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że wdrożenie AI stanowiło podjętą dobrowolnie decyzję biznesową pracodawcy, a nie obiektywną, niezależną zmianę warunków uzasadniającą rozwiązanie stosunku pracy. Sąd uznał, że postępowanie pracodawcy było niedopuszczalną próbą przerzucenia ryzyka biznesowego na pracowników i zasądził odszkodowanie na korzyść zwolnionego. Firmy korzystające z efektywności AI muszą nadal wywiązywać się ze swoich obowiązków społecznych i prawnych wobec swoich pracowników – tak stwierdził sąd. Sprawa została oficjalnie opublikowana 28 kwietnia 2026 r. i ma służyć jako jedno z modelowych orzeczeń, wyznaczających linię orzeczniczą w sprawie ochrony praw pracowników w dobie automatyzacji.
Konsekwencje i znaczenie wyroku
Wyrok sądu w Hangzhou nie tylko stanie się fundamentem linii orzeczniczej stosowanej przez sądy w ChRL, ale niewątpliwie będzie głośnym tematem międzynarodowej debaty. Wyrok wskazuje, że Chiny uznały, że wdrożenie AI zastępującej pracownika, nie może być samoczynną podstawą jego zwolnienia. Chiny są prawdopodobnie jednym z pierwszych państw, w którym organy państwowe zdecydowały się rzeczywiście zaadresować problem transformacji rynku pracy.
Otwartym pozostaje pytanie jak Europa zareaguje na ten problem. AI Act przewiduje pewne regulacje chroniące pracowników, np. dotyczące automatycznie podejmowanych regulacji kadrowych, niemniej wydaje się, że sprawa wymagać będzie dalszych regulacji lub ukształtowania się orzecznictwa na gruncie przepisów prawa pracy.
Źródło: