W sierpniu tego roku w życie weszła w życie Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji. Ustawę przyjęto w celu wprowadzenia do krajowego porządku prawnego rozwiązań pozwalających na stosowanie AI Actu w Polsce. Ustawa uzupełnia Rozporządzenie, przede wszystkim poprzez ustanowienie krajowego systemu nadzoru i egzekwowania AI Actu. Dla realizacji tego celu, powołany został nowy organ: Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI).
AI Act i Ustawa o systemach sztucznej inteligencji
AI Act, pomimo że jest Rozporządzeniem wymaga uzupełnienia za pomocą aktów prawa krajowego. W ostatnim czasie szereg państw Unii Europejskiej przyjmowało ustawy wdrażające a bardziej uzupełniające wymogi rozporządzenia. Latem tego roku, dołączyła do nich Polska. Ustawa o systemach sztucznej inteligencji, weszła w życie w sierpniu, a w pełni stosowana będzie od 28 października tego roku.
Ustawa ma charakter uzupełniający względem AI Actu: podczas gdy Rozporządzenie ustanawia klasyfikację systemów AI, określa obowiązki dostawców i zakazane praktyki, ustawa wprowadza konkretne mechanizmy nadzoru i egzekucji AI Actu. Reguluje ona, m.in. kwestie przyznania kompetencji z zakresu AI Act poszczególnym organom, czy procedurę nakładania kar.
Krajowy system nadzoru i egzekwowania AI Actu
Centralne miejsce w systemie nadzoru zajmować będzie Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Znamy już nawet pierwszą kandydatkę na szefową Komisji. Pamela Krzypkowska jest absolwentką informatyki oraz metod sztucznej inteligencji na Wydziale Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej, a także filozofii na Uniwersytecie Warszawskim. Polski ustawodawca zdecydował, że to ten organ będzie realizował większość zadań wynikających z AI Act, m.in. nadzór nad rynkiem systemów AI i prowadzenie postępowań z zakresu naruszeń. W realizacji niektórych ze swoich zadań KRiBSI współpracować będzie między innymi z Prezesem UODO, CSIRT NASK, UOKiK, KNF.
Komisja jest głównym organem odpowiedzialnym za wykonywanie AI Actu w Polsce. Zakres jej zadań i kompetencji jest zatem bardzo szeroki. Przede wszystkim, może przeprowadzać kontrole, prowadzić postępowania i wymierzać administracyjne kary pieniężne. Kary sięgać mogą 35 mln EUR albo 7% całkowitego rocznego światowego obrotu, a zatem są niebagatelne. Co ciekawe, przewidziano także możliwość zawarcia układu w celu nadzwyczajnego złagodzenia sankcji – w ramach układu sankcja może zostać zmniejszona nawet o 70%, z kolei w przypadku dobrowolnego ujawnienia naruszenia, nawet o 90%. Układ można zawrzeć, jeśli podmiot zaprzestanie naruszania prawa lub usunie stan niezgodności oraz ujawni istotne okoliczności naruszenia i dowody. W nadzwyczajnych przypadkach, możliwe jest nawet całkowite odstąpienie od sankcji. Art. 70 ust.9 ustawy stanowi, że w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności łagodzących, w tym usunięcia przez stronę skutków naruszenia objętego postępowaniem, układ może przewidywać odstąpienie od nałożenia sankcji.
„AI, cyberbezpieczeństwo i odporność cyfrowa – najważniejsze regulacje UE i Polski. Część II”.
KRiBSI będzie również podmiotem odpowiedzialnym za tzw. piaskownice regulacyjne. W ramach piaskownic, Komisja może udzielać wsparcia określonym podmiotom i stosować w stosunku do nich odstępstwa regulacyjne. Ustawa przewiduje także możliwość wydania przez Komisję opinii indywidualnej dotyczącej stosowania rozporządzenia lub ustawy. Opinie takie wydawane będą na wniosek podmiotów objętych regulacjami lub dopiero planujących przedsięwzięcie mające poskutkować objęciem regulacjami.
Wnioski dla przedsiębiorców
Przewidywany przez ustawę reżim nadzoru nad rynkiem jest raczej restrykcyjny – w ramach swoich uprawnień kontrolnych, Komisja dysponuje dostępem do szerokiego spektrum informacji, a kary za najpoważniejsze naruszenia przepisów są zdecydowanie surowsze niż analogiczne kary przewidywane przez np. RODO lub dyrektywę NIS2. Co więcej, KRiBSI dysponuje kompetencjami, żeby nakazać zaprzestanie korzystania z systemu lub zobowiązać do wycofania go z rynku lub użytkowania. Warto zaznaczyć, że Komisja może wydawać takie decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności. Uzbrojona jest również w możliwość nakładania grzywien na podmioty odmawiające współpracy z nią.
Ustawa wprowadza również instrumenty pozwalające na zmniejszenie ryzyk. Przede wszystkim instytucję opinii indywidualnej. Przedsiębiorca, który wystąpi z wnioskiem o taką opinię, a następnie się do niej zastosuje, może liczyć na to, że Komisja nie zakwestionuje legalności jego działań. Przedsiębiorcy rozwijający innowacyjne systemy sztucznej inteligencji, mogą liczyć na przywileje związane z działalnością piaskownic regulacyjnych.
Nie należy też zapominać, że choć kary przewidywane przez ustawy są surowe, możliwa jest ich redukcja. Zawarcie układu z KRiBSI lub dobrowolne ujawnienie naruszenia pozwalają nie tylko na wydatne zmniejszenie wysokości kary ale odstąpienie od jej wymierzenia. Ustawodawca postanowił zatem silnie premiować podmioty aktywnie współpracujące z Komisją, wprowadzając w rozdziale piątym ten bardzo rzadko stosowany instrument prawny jakim jest układ w sprawie warunków nadzwyczajnego złagodzenia sankcji.
Więcej o ustawie i kulisach jej powstania w wywiadzie, który wraz z dr. Michałem Czarneckim miałem przyjemność przeprowadzić z Anetą Zradzińską legislatorką specjalizującą się w zagadnieniach AI. Wywiad od jutra dostępny w videocaście RODOłamacz.